Sıfır Kilometre Araç Ayıplı Çıkarsa Ne Yapılabilir? Değişim, İade ve Onarım Hakları

Sıfır kilometre bir araç satın alan kişinin makul beklentisi açıktır: Araç, üretimden kaynaklanan önemli bir sorun taşımadan ve kendisinden beklenen özellikleri sağlayacak biçimde teslim edilmelidir.

Yeni alınan aracın kısa süre içerisinde sürekli servise girmesi, aynı arızanın tekrar etmesi veya aracın önemli bir sisteminde üretim kaynaklı sorun ortaya çıkması hâlinde mesele yalnızca “garanti kapsamında tamir edilir” şeklinde ele alınamaz.

Çünkü garanti hükümleri ile tüketicinin ayıplı mala ilişkin kanuni hakları aynı şey değildir.

Bir araç ne zaman ayıplı kabul edilir?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun bakımından malın sözleşmede kararlaştırılan özellikleri taşımaması veya tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan bir eksiklik içermesi ayıp oluşturabilir.

Araçlar bakımından bunun her zaman motor veya şanzımanın tamamen kullanılamaz hâle gelmesi gibi ağır bir arıza olması gerekmez.

Elektronik sistemler, güvenlik ekipmanları, multimedya sistemi, sürüş destek sistemleri veya aracın kullanımını ve değerini etkileyen başka bileşenler de somut olayın niteliğine göre ayıp tartışmasına konu olabilir.

Asıl değerlendirilmesi gereken, arızanın aracın kullanımına, güvenliğine, ekonomik değerine ve tüketicinin sıfır araçtan makul beklentisine etkisidir.

Tüketicinin dört temel seçimlik hakkı vardır

6502 sayılı Kanunun 11. maddesi malın ayıplı çıkması hâlinde tüketiciye dört temel seçenek tanımaktadır:

Sözleşmeden dönerek bedelin iadesini istemek, aracı elinde tutarak ayıp oranında bedel indirimi talep etmek, ücretsiz onarım istemek veya şartları bulunuyorsa aracın ayıpsız misliyle değiştirilmesini talep etmek.

Kanun, tüketiciye seçimlik hak tanımıştır. Ücretsiz onarımın tüketiciye sunulan tek seçenek olduğu şeklinde genel bir kabul bulunmamaktadır.

Bununla birlikte özellikle misliyle değişim talebinde ayıbın niteliği ve değişimin satıcı bakımından orantısız güçlük doğurup doğurmadığı da somut olayda tartışılabilir.

Araç bir kez arızalandıysa değişim istenebilir mi?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.

Uygulamada sık rastlanan yanlış düşüncelerden biri, tüketicinin değişim talep edebilmesi için aracın mutlaka üç veya dört kez aynı arızayı vermesi gerektiğidir.

Her uyuşmazlıkta böyle mekanik bir sayı şartı bulunmamaktadır.

Bir arızanın ilk ortaya çıkışında dahi aracın güvenliğini veya temel fonksiyonlarını ciddi biçimde etkilemesi mümkün olduğu gibi, daha hafif bir arızanın kısa aralıklarla tekrar etmesi de ayıbın önemini artırabilir.

Bu nedenle yalnızca servis giriş sayısı üzerinden değil; arızanın niteliği, tekrar edip etmediği, onarımla gerçekten giderilip giderilmediği ve aracın kullanımına etkisi üzerinden değerlendirme yapılmalıdır.

“Araç tamir edildi, sorun kalmadı” savunması yeterli midir?

Her zaman değil.

Araçtaki teknik problemin serviste giderilmiş olması uyuşmazlık bakımından önemli bir veridir; ancak tek başına tüketicinin bütün seçimlik haklarını ortadan kaldırdığı söylenemez.

Özellikle aracın satın alınmasından kısa süre sonra önemli bir arızanın ortaya çıkması, uzun süre serviste kalması veya aynı problemin tekrar etmesi hâlinde süreç bütün hâlinde değerlendirilmelidir.

Öte yandan son derece küçük ve aracın değerine veya kullanımına etkisi bulunmayan bir eksiklik bakımından sıfır aracın tamamının değiştirilmesi talebinin ölçülü olup olmadığı da ayrıca incelenebilir. Nitekim tüketici hukukunda misliyle değişim hakkının somut olay bakımından orantısız güçlük doğurup doğurmadığı da değerlendirme konusudur.

Servis kayıtları neden bu kadar önemli?

Ayıplı araç uyuşmazlıklarında tüketicinin elindeki en değerli belgelerden biri servis kayıtlarıdır.

Aracın hangi tarihte servise girdiği, hangi şikâyetin bildirildiği, servisin hangi işlemi yaptığı, hangi parçanın değiştiği ve aracın kaç gün serviste kaldığı daha sonraki uyuşmazlıkta teknik incelemenin temelini oluşturabilir.

Bu nedenle yalnızca servis faturasını değil; iş emirlerini, servis kabul formlarını, arıza bildirimlerini, e-postaları ve varsa üretici veya ithalatçıyla yapılan yazışmaları saklamak önemlidir.

Servis formunda tüketicinin söylediği arıza yerine “genel kontrol yapıldı” gibi başka bir kayıt oluşturulmuşsa belgenin teslim alınırken kontrol edilmesi de faydalıdır.

Satıcı mı, üretici mi, ithalatçı mı sorumlu?

Bu sorunun cevabı kullanılan seçimlik hakka ve somut hukuki ilişkiye göre değişebilir.

6502 sayılı Kanun, belirli seçimlik haklar bakımından satıcının yanında üretici ve ithalatçının da sorumluluğunu düzenlemektedir.

Bu nedenle dava açılırken yalnızca “arabayı kimden aldım?” sorusuna değil, hangi hakkın hangi kişiye veya şirkete yöneltilebileceğine bakılmalıdır.

Yanlış hasımla başlatılan bir süreç, esasen haklı olunan bir uyuşmazlıkta gereksiz zaman kaybına neden olabilir.

Garanti bittiyse bütün haklar biter mi?

Garanti süresi ile ayıptan doğan kanuni sorumluluğun birbirine karıştırılmaması gerekir.

6502 sayılı Kanunda ayıplı mala ilişkin zamanaşımı kural olarak teslim tarihinden itibaren iki yıl olarak düzenlenmiştir; ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmesi hâlinde ise Kanun ayrıca farklı bir sonuç öngörmektedir.

Somut olayda teslim tarihi, arızanın ilk ortaya çıktığı tarih, tüketicinin başvuruları ve ayıbın niteliği birlikte incelenmelidir.

Sıfır araç uyuşmazlıklarında sonuç çoğu zaman tek bir arıza kodundan değil; aracın bütün servis geçmişinin ve teknik problemin niteliğinin doğru okunmasından çıkar.