Fazla Mesai Alacağı Nasıl İspatlanır?

Bir çalışanın “her gün geç çıkıyordum” demesi ile bunu mahkeme dosyasında ortaya koyabilmesi aynı şey değildir.

Fazla çalışma uyuşmazlıklarının esas problemi çoğu zaman hesaplamadan önce çalışma düzeninin ispatlanmasıdır.

Fazla çalışma ne zaman ortaya çıkar?

İş Kanunu bakımından haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar kural olarak fazla çalışma niteliğindedir.

Ancak hesabın doğru yapılabilmesi için işçinin hangi günlerde, hangi saatler arasında çalıştığının ve ara dinlenmelerinin bilinmesi gerekir.

Örneğin sabah 08.00 ile akşam 19.00 arasında işyerinde bulunan kişinin otomatik olarak günde 11 saat çalıştığı kabul edilmez. Yemek ve diğer ara dinlenmeleri çalışma süresinden düşülür.

Bu nedenle fazla çalışma hesabında “işyerinde bulunulan süre” ile “fiilen çalışılan süre” birbirine karıştırılmamalıdır.

Tanık yeterli midir?

Tanık, fazla çalışma davalarında en sık kullanılan delillerden biridir ancak her tanığın aynı ispat gücüne sahip olduğu söylenemez.

İşçiyle aynı dönemde ve aynı işyerinde çalışmış, çalışma saatlerini gerçekten görebilecek konumdaki kişinin anlatımı daha değerlidir.

Buna karşılık başka şubede çalışan veya işçinin çalışma döneminin yalnızca küçük bir bölümünde işyerinde bulunan tanığın yılların tamamı hakkında bilgi sahibi olduğu kabul edilmeyebilir.

Bu nedenle tanığın hangi tarihler arasında, nerede ve hangi vardiyada çalıştığı önem taşır.

Kart basma ve elektronik kayıtlar varsa ne olur?

İşyerindeki turnike kayıtları, personel giriş-çıkış sistemi, araç takip kayıtları, görev formları, e-postalar ve dijital sistem kayıtları çalışma saatlerini doğrudan gösterebilir.

Bu tür yazılı veya elektronik kayıtların bulunduğu dosyalarda tanık anlatımından önce objektif veriler incelenmelidir.

Özellikle işverenin elindeki kayıtların dava dosyasına getirtilmesi fazla çalışma iddiasının ispatında belirleyici olabilir.

Bordro imzalandıysa fazla mesai istenemez mi?

Bu konu bordronun içeriğine ve ödeme biçimine göre değerlendirilmelidir.

Bordroda fazla çalışma tahakkuku bulunması, işçinin hiçbir şekilde başka fazla çalışma yapmadığı anlamına kendiliğinden gelmez. Bordronun imzalı olup olmadığı, ihtirazi kayıt bulunup bulunmadığı ve tahakkuk eden tutarın banka hesabına gerçekten yatırılıp yatırılmadığı önem taşır.

Bu nedenle yalnızca bordroda “fazla mesai” satırının bulunmasına bakılarak uyuşmazlığın sonuçlandırılması doğru olmayabilir.

“Maaşa fazla mesai dahildir” hükmü her şeyi çözer mi?

İş sözleşmelerinde bu tür hükümlerle sık karşılaşılır.

Ancak bu hükmün geçerli kabul edildiği durumlarda dahi sınırsız fazla çalışmanın ücretin içinde olduğu düşünülemez. İş Kanunu’ndaki çalışma süreleri ve yıllık fazla çalışma sınırları göz önünde tutulmalıdır.

Daha önemlisi, işçinin fiilen yaptığı çalışma ile sözleşmedeki genel hükmün kapsamı birlikte değerlendirilmelidir.

Fazla mesai dosyasında asıl mesele

Fazla çalışma uyuşmazlığında en güçlü dosya “çok çalıştım” denilen değil, çalışma düzeninin gün, saat ve dönem itibarıyla somutlaştırılabildiği dosyadır.

Telefon mesajları, vardiya listeleri, araç teslim kayıtları, işyeri açılış-kapanış saatleri veya müşterilerle yapılan yazışmalar bazen tek bir tanıktan çok daha güçlü bir çalışma tablosu ortaya koyabilir.